සුව කළ නොහැකි යැයි පැවසූ ලියුකේමියාව පරදවන විප්ලවීය ජාන චිකිත්සාව
වෛද්ය විද්යාවේ නව පිටුවක් පෙරළමින්, අතීතයේදී විද්යා ප්රබන්ධයක් ලෙස පමණක් සැලකූ තාක්ෂණයක් යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීමට වෛද්යවරුන් සමත් වී තිබේ. ඉතා ආක්රමණශීලී මෙන්ම සුව කළ නොහැකි බවට මෙතෙක් විශ්වාස කෙරුණු රුධිර පිළිකා වර්ගයක් සුව කිරීමට නවතම ජාන චිකිත්සක ක්රමවේදයක් සාර්ථකව යොදාගෙන ඇති අතර, එය වෛද්ය ක්ෂේත්රයේ විශාල බලාපොරොත්තුවක් ඇති කර තිබේ. මෙම නව ප්රතිකාරය ක්රියාත්මක වන්නේ රෝගියාගේ හෝ පරිත්යාගශීලියෙකුගේ සුදු රුධිරාණු තුළ ඇති DNA ඉතා සියුම් ලෙස හා නිවැරදිව සංස්කරණය කිරීම මගිනි. එලෙස සකස් කරන ලද සෛල, පිළිකාවට එරෙහිව සටන් කළ හැකි “ජීවමාන ඖෂධයක්” බවට පරිවර්තනය කිරීම මෙහි මූලික ක්රියාවලියයි.
මෙම විප්ලවීය ප්රතිකාරය ලොව පළමු වරට අත්හදා බැලුවේ 2022 වසරේදී ඇලිසා ටැප්ලි නම් 16 හැවිරිදි දැරියට ය. T-cell acute lymphoblastic leukaemia නම් දරුණු ලියුකේමියා තත්ත්වයෙන් පීඩා විඳි ඇයට, කීමෝතෙරපි ප්රතිකාර සහ ඇටමිදුළු බද්ධ කිරීම් පවා අසාර්ථක වී තිබුණි. වෛද්යවරුන්ට අනුව ඇයට ඉතිරිව තිබුණේ ජීවිතයේ අවසාන කාලය සුවපහසුව තබා ගැනීම පමණි. තමාට කිසිදා වැඩිහිටියෙකු විය නොහැකි බවත්, මරණය අත ළඟ බවත් ඇලිසා සිතුවා ය. නමුත් ග්රේට් ඕමන්ඩ් ස්ට්රීට් රෝහලේදී මෙම නව ප්රතිකාරය ලබා ගැනීමෙන් පසු ඇය සම්පූර්ණයෙන්ම සුවය ලැබුවා ය. වසර තුනකට පෙර සිදු කළ මෙම ප්රතිකාරයෙන් පසුව අද වන විට ඇයගේ සිරුරේ පිළිකා සෛල හඳුනාගත නොහැකි අතර, ඇය නැවතත් සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කරමින් උසස් පෙළ හදාරමින් අනාගතයේදී රුධිර පිළිකා පර්යේෂිකාවක වීමේ සිහිනයක පසුවෙයි.
ඇලිසාගෙන් පසුව තවත් දරුවන් අට දෙනෙකු සහ වැඩිහිටියන් දෙදෙනෙකු මෙම ප්රතිකාරය ලබාගෙන ඇත. එම රෝගීන් කණ්ඩායමෙන් 64% ක ඉහළ ප්රතිශතයක් මේ වන විට රෝගය සුව කරගෙන තිබීම විශේෂත්වයකි. මෙම ප්රතිකාරයේ සාර්ථකත්වය රඳා පවතින්නේ “පාදක සංස්කරණය” (Base Editing) නම් තාක්ෂණය මත ය. අපගේ ශරීරයේ ජාන කේතය නිර්මාණය වී ඇත්තේ ඇඩිනීන් (A), සයිටොසීන් (C), ගුවානීන් (G) සහ තයිමින් (T) යන මූලික රසායනික ඒකක හෙවත් පාදක හතරෙනි. මෙම තාක්ෂණය මගින් විද්යාඥයින්ට ජාන කේතයේ එක් නිශ්චිත ස්ථානයක ඇති පාදකයක් තවත් පාදකයක් බවට වෙනස් කිරීමට හැකියාව ලැබේ. මෙය හරියටම අකුරු මගින් වචන සාදනවා සේ, ශරීරයට උපදෙස් දෙන ජාන කේතය නැවත ලිවීමක් හා සමාන ය.
සාමාන්යයෙන් අපගේ ශරීරයේ ආරක්ෂකයින් ලෙස ක්රියා කරන්නේ T-සෛල ය. ඒවා අනතුරක් දුටු විට එය විනාශ කරයි. නමුත් මෙම ලියුකේමියා වර්ගයේදී එම T-සෛලම පාලනයකින් තොරව පිළිකා කාරක ලෙස වර්ධනය වේ. මේ නිසා වෛද්ය පර්යේෂකයන්ට සිදු වූයේ නිරෝගී T-සෛල යොදාගෙන පිළිකාවට පහර දීමයි. මෙය ඉතා අභියෝගාත්මක කාර්යයක් වූයේ පිටතින් ලබා දෙන T-සෛල රෝගියාගේ ශරීරයට පහර දීම වැළැක්වීමටත්, ඒවා එකිනෙකා මරා ගැනීම වැළැක්වීමටත් සිදු වූ නිසා ය. මේ සඳහා ඔවුන් පරිත්යාගශීලියෙකුගෙන් ලබාගත් T-සෛල ජානමය වශයෙන් වෙනස්කම් හතරකට භාජනය කරන ලදී.
පළමු පියවර ලෙස, පිටතින් ලබාගත් T-සෛල මගින් රෝගියාගේ ශරීරයට පහර දීම වැළැක්වීම සඳහා ඒවායේ ඉලක්ක කිරීමේ යාන්ත්රණය අක්රිය කරන ලදී. දෙවනුව, එම සෛලවල තිබූ CD7 නම් රසායනික සලකුණ ඉවත් කරන ලදී. මෙය ඉතා වැදගත් වූයේ, ප්රතිකාරය සඳහා යොදා ගන්නා සෛල තමා විසින්ම තමා විනාශ කරගැනීම වැළැක්වීමට ය. තෙවනුව, රසායනික ප්රතිකාර ඖෂධ මගින් මෙම නව සෛල මරා දැමීම වැළැක්වීම සඳහා නොපෙනෙන පළිහක් වැනි ආරක්ෂාවක් සකසන ලදී. අවසාන වශයෙන්, CD7 සලකුණ සහිත ඕනෑම සෛලයක් (එනම් පිළිකා සෛල) සොයා ගොස් පහර දෙන ලෙස මෙම නව T-සෛලවලට උපදෙස් ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම සංකීර්ණ ක්රියාවලිය අවසානයේ රෝගියාට එන්නත් කරන ලද්දේ මෙම දියුණු කරන ලද T-සෛලයි.
ප්රතිකාරය ලබා දී සති හතරකට පසු රෝගීන්ගේ සිරුරේ පිළිකා සෛල නොමැති නම්, ඔවුන්ගේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය නැවත ගොඩනැගීම සඳහා ඇටමිදුළු බද්ධ කිරීමක් සිදු කරනු ලබයි. මෙම පර්යේෂණයට සහභාගී වූ රෝගීන් 11 දෙනාගෙන් 9 දෙනෙකුටම ඉතා හොඳ සුවයක් ලැබුණු අතර ඔවුන්ට ඇටමිදුළු බද්ධ කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය. වෛද්යවරුන් පවසන පරිදි මෙය ඉතා ගැඹුරු හා අභියෝගාත්මක ප්රතිකාරයක් වුවද, එහි ප්රතිඵල ඉතාමත් සාර්ථක ය. කෙසේ වෙතත්, ප්රතිකාරයේ අවදානම් ද නැත්තේම නොවේ. ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ඉවත් කරන කාලය තුළ ආසාදන ඇතිවීමේ අවදානමක් පවතින අතර, එක් අවස්ථාවකදී පිළිකා සෛල සිය හැඩය වෙනස් කරගෙන නැවත වර්ධනය වූ අවස්ථා ද වාර්තා විය.
ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයේ සහ ග්රේට් ඕර්මන්ඩ් ස්ට්රීට් රෝහලේ වෛද්ය කණ්ඩායම විසින් සිදු කරන ලද මෙම පර්යේෂණය New England Journal of Medicine සඟරාවේ පළ කර ඇති අතර වෛද්ය ලෝකය මෙය හඳුන්වන්නේ විශාල ජයග්රහණයක් ලෙස ය. වසර කිහිපයකට පෙර කිසිදු බලාපොරොත්තුවක් නොතිබූ, මරණය නියත යැයි සැලකූ රෝගීන්ට ජීවිතය පිළිබඳ නව බලාපොරොත්තුවක් ලබා දීමට මෙම තාක්ෂණයට හැකි වී තිබේ. මෙම ප්රතිකාර ක්රමය අනාගතයේදී තවත් වැඩිදියුණු වී වඩාත් පුළුල් පරාසයක රෝගීන් වෙත ළඟා වනු ඇතැයි විශේෂඥ වෛද්යවරු විශ්වාසය පළ කරති.
උපුටාගැනීම – විශ්ව කර්ම
