කැලේ ජීවත්වෙන ඇතෙක් මැරුණම ඇයි ඒ සිරුරෙන් හිස සහ දළ යුගළ වෙන් කරන්නේ කියලා ඔබ කවදා හරි කල්පනා කරලා තියෙනවද?
ශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවී නීතියට අනුව, වන අලියෙකු හෝ ඇතෙකු මියගිය පසු එම මරණය පිළිබඳව අදාළ ප්‍රදේශය භාර වනජීවී නිලධාරීන් විසින් වහාම ප්‍රදේශයේ මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය වෙත කරුණු වාර්තා කිරීම අනිවාර්ය නීතිමය ක්‍රියාපටිපාටියක්. මෙහිදී සාමාන්‍ය අලියෙකු (දළ නැති අලියෙකු) මියගිය විට අධිකරණයෙන් ලැබෙන නියෝගයට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් දැඩි නියෝගයක් ඇතෙකු මියගිය විට ලබා දෙනවා.
ඇතෙකුගේ මරණයකදී පශ්චාත් මරණ පරීක්ෂණය අවසන් වූ පසු, අධිකරණ නියෝගය පරිදි දළ දෙක සහිත හිස් කබල සිරුරෙන් වෙන් කිරීමට වනජීවී නිලධාරීන්ට සිදුවෙනවා. එසේ කරන්නේ මියගිය සිරුර වළදැමූ පසු නීතිවිරෝධී ජාවාරම්කරුවන් විසින් සොහොන හාරා දළ පැහැරගැනීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින නිසයි. මේ නිසා දළ සහිත හිස් කබල ආරක්ෂිතව ආසන්නතම වනජීවී කාර්යාල පරිශ්‍රයේ නිලධාරීන්ගේ සෘජු ආරක්ෂාව යටතේ වෙනම භූමදානය කරනු ලබනවා. කලාවැවේ විසූ ප්‍රකට ‘දීඝ 01’ ඇතාගේ සහ මෑතකදී වියෝ වූ ‘කාවන්තිස්ස’ ඇතාගේ දළ සහිත හිස් කබල් සම්බන්ධයෙන්ද ක්‍රියාත්මක වුණේ මේ ක්‍රමවේදයමයි.
ව්‍යුහවිද්‍යාත්මකව ඇතෙකුගේ දළ කියන්නේ සාමාන්‍ය දත් නොව, උඩු හනුවේ පිහිටි විකරණය වූ කෘන්තක දත් (incisors) විශේෂයක්. මෙම දළවලින් තුනෙන් එකකට වැඩි ප්‍රමාණයක් ගැඹුරටම සම්බන්ධ වී පවතින්නේ හිස් කබලේ අස්ථි කුහර (alveolar sockets) තුළටයි. එම නිසා ජීවී හෝ මියගිය ඇතෙකුගෙන් දළ පමණක් පහසුවෙන් ගලවා ඉවත් කළ නොහැකි අතර, එය නිසි පරිදි වෙන් කරගත හැක්කේ මස් සහ පේශි ස්වභාවිකව දිරාපත් වීමට ඉඩහැරීමෙන් පසුව පමණයි. මාස කිහිපයකට පසු එම හිස් කබල නැවත ගොඩගෙන, පිරිසිදු කර, සාක්ෂි සම්පිණ්ඩනයක් ලෙස මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කරනු ලබනවා. ඉන්පසුව අධිකරණ නියෝගය මත එම වටිනා දළ යුගළ සහ හිස් කබල රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරය හෝ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ ජාතික කෞතුකාගාර හෝ නිල සුරක්ෂිතාගාරවල තැන්පත් කෙරෙනවා.
ජීවත්ව සිටින තාක් කල් කැලේට මහා තේජසක් එක්කරපු මේ සද්දන්තයන්ට, තමන්ගේම ශරීරයේ උපතින් උරුම වූ ඒ මහා අභිමානය වන දළ යුගළ නිසාම අවසානයේ හිස එක තැනකත් කඳ තවත් තැනකත් මිහිදන් වෙන්න සිදුවීම කෙතරම් ඛේදනීය ඉරණමක්ද? දළ නැති අලියෙකුට තමන්ගේ හිසත් එක්කම මේ මහ පොළොවට පස් වෙන්න වාසනාව තිබුණත්, සොබාදහමේ අලංකාරය හිමි කරගත්තු ඇතෙකුට ඒ නිදහසවත් හිමි වෙන්නේ නැහැ.
වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල වාර්තා සහ 1937 අංක 02 දරන වනසත්ත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත (FFPO) අනුව මෙම ක්‍රියාපටිපාටිය තහවුරු කර ඇත.
අපේ සැබෑ යුතුකම හා අරමුණ විය යුත්තේ මේ අහිංසක සතුන්ගේ මළකඳන්වල දළ රකින නීති ගැන කතා කරනවාට වඩා, උන්ව අකාලයේ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම්, හක්කපටස් හෝ වෙඩි පහරවල් නිසා මහ පොළොවට පස් වීම වළක්වා ගැනීමයි.
වන අලි-ඇතුන්ගේ මෙවැනි ඛේදවාචක නතර කර ඔවුන්ගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය සුරක්ෂිත කරන්න අපිට පුරවැසියන් හැටියට කළ හැකි හොඳම දේ මොකක්ද?
